ميرزا محمد حيدر دوغلات

مقدمه 185

تاريخ رشيدى ( فارسي )

تاريخ مينگ به عمل آورده و از تورفان يا اويغورستان بحث مىكند . اين مختصر به طور خلاصه جريان تاريخ آن ولايت را از نقطه‌نظر چينىها نشان مىدهد ؛ اما هنگامى كه اسامى و تواريخ را با همان داستانى كه در تاريخ رشيدى آمده مقايسه بكنيم ، خواهيم ديد كه آن دو با هم موافقت ندارند . در مختصر يا جداول بىترتيب كه در بخش دوم اين مقدمه آمده ، با استفاده از بيانات ميرزا حيدر برخى از خانان اويغورستان همراه با تاريخ سلطنت آنها ( تا آنجا كه قابل دسترسى بوده ) نام برده شده « 1 » . در اينجا شايد بتوان با استفاده از مندرجات مينگ‌شى ، آنها را به منظور مقايسه به ترتيب زير در كنار هم قرار داد : تاريخ رشيدى 1 - ويس خان متوفى 1428 2 - ايسان بوغاى دوم متوفى 1462 3 - دوست محمد 1468 4 - كبك سلطان متوفى ؟ 5 - احمد متوفى 1504 6 - منصور متوفى 1543 7 - شاه خان كه نزديك به تاريخ [ رشيدى ( م ) ] سلطنت مىكرد مينگ‌شى 1 - اين - غى - ره - چا متوفى 1428 2 - منگو تيمور متوفى ؟ 3 - به - له - مه - ره در 1442 سلطنت مىكرد 4 - يه - مى - لى - هوجو در 1450 سلطنت مىكرد 5 - سلطان على متوفى 1478 6 - احمد متوفى 1504 7 - منصور 1545 8 - شاه خان متوفى 1570 از اين مقايسه معلوم مىگردد كه اسامى ذكر نشده از سوى چينىها ، همان‌هايى هستند كه در تاريخ رشيدى ارائه شده است ، در عين حال در دو گزارش مذكور ، در تاريخ فوت منصور و جانشين احمد دو سال تفاوت وجود دارد . تاريخ ميرزا حيدر تا زمان ويس خان به طور كاملا رضايتبخشى با گزارش چينىها مطابقت دارد ؛ اما از آن به بعد توافق‌ها به كلى پايان مىيابد . به نظر مىرسد كه نام‌هاى اول و سوم در فهرست چينى مربوط به منشأ منقول بوده باشد ؛ دومى مسلما منقول است ، در حالى كه چهارمى و پنجمى با

--> ( 1 ) . ر . ك : صفحهء يكصد و ده . ( م )